Duitse voegwoorden en woordvolgorde: weil, dass, wenn, obwohl en denn
Leer hoe Duitse voegwoorden zoals weil, dass, wenn, obwohl en denn de woordvolgorde veranderen, met duidelijke regels en praktische voorbeelden.
Duitse voegwoorden zijn kleine woorden met een grote invloed op de zin. Woorden zoals weil, dass, wenn, obwohl en denn verbinden twee zinnen met elkaar. Daardoor kun je beter uitleggen waarom iets gebeurt, wat iemand zegt, wanneer iets gebeurt of ondanks welke situatie iets toch doorgaat.
Voor Nederlandstaligen is vooral de woordvolgorde belangrijk. In het Nederlands verandert de zin soms ook, maar in het Duits zijn de regels strenger. Sommige voegwoorden sturen het werkwoord helemaal naar het einde van de bijzin. Andere voegwoorden veranderen de woordvolgorde juist niet.
In dit artikel leer je de belangrijkste Duitse voegwoorden en hoe je ze correct gebruikt.
Wat zijn voegwoorden?
Een voegwoord verbindt woorden, zinsdelen of complete zinnen.
Voorbeelden in het Nederlands:
Ik blijf thuis, omdat ik moe ben.
Ik denk, dat hij gelijk heeft.
Ik kom, als ik tijd heb.
Hij gaat werken, hoewel hij ziek is.
In het Duits werken voegwoorden op dezelfde manier, maar ze hebben vaak invloed op de plaats van het werkwoord.
Voorbeelden:
Ich bleibe zu Hause, weil ich müde bin.
Ik blijf thuis, omdat ik moe ben.
Ich denke, dass er recht hat.
Ik denk dat hij gelijk heeft.
Let op: in de Duitse bijzinnen staat het vervoegde werkwoord vaak aan het einde.
Twee soorten voegwoorden
Voor beginners is het handig om Duitse voegwoorden in twee groepen te verdelen.
Groep 1: voegwoorden zonder werkwoord naar het einde
Deze voegwoorden veranderen de normale woordvolgorde niet.
Voorbeelden:
und = en
aber = maar
oder = of
denn = want
Groep 2: voegwoorden met werkwoord aan het einde
Deze voegwoorden maken een bijzin. Het vervoegde werkwoord gaat dan naar het einde.
Voorbeelden:
weil = omdat
dass = dat
wenn = als / wanneer
obwohl = hoewel
Dit verschil is de kern van Duitse woordvolgorde.
Denn: want
Denn betekent want. Het geeft een reden, maar de woordvolgorde blijft normaal.
Voorbeeld:
Ich bleibe zu Hause, denn ich bin müde.
Ik blijf thuis, want ik ben moe.
Na denn komt dus gewoon:
ich bin müde
Niet:
denn ich müde bin
Dat laatste hoort bij weil, niet bij denn.
Vergelijk:
Ich bleibe zu Hause, denn ich bin müde.
Ik blijf thuis, want ik ben moe.
Ich bleibe zu Hause, weil ich müde bin.
Ik blijf thuis, omdat ik moe ben.
De betekenis lijkt sterk, maar de grammatica is anders.
Weil: omdat
Weil betekent omdat. Na weil staat het vervoegde werkwoord aan het einde van de bijzin.
Voorbeelden:
Ich lerne Deutsch, weil ich in Deutschland arbeiten möchte.
Ik leer Duits, omdat ik in Duitsland wil werken.
Sie kommt später, weil sie den Bus verpasst hat.
Zij komt later, omdat ze de bus heeft gemist.
Wir bleiben zu Hause, weil das Wetter schlecht ist.
Wij blijven thuis, omdat het weer slecht is.
Let op de werkwoorden aan het einde:
möchte
hat
ist
Bij samengestelde werkwoordsvormen staan meerdere werkwoorden achteraan.
Voorbeeld:
Ich bin müde, weil ich heute viel gearbeitet habe.
Ik ben moe, omdat ik vandaag veel gewerkt heb.
Hier staat habe helemaal aan het einde.
Dass: dat
Dass betekent dat. Je gebruikt het vaak na werkwoorden zoals denken, zeggen, hopen, weten en geloven.
Voorbeelden:
Ich denke, dass Deutsch logisch ist.
Ik denk dat Duits logisch is.
Sie sagt, dass sie morgen kommt.
Zij zegt dat ze morgen komt.
Wir hoffen, dass das Wetter gut bleibt.
Wij hopen dat het weer goed blijft.
Ook hier staat het vervoegde werkwoord aan het einde:
ist
kommt
bleibt
Bij modale werkwoorden blijft de hele werkwoordsgroep aan het einde.
Voorbeeld:
Ich glaube, dass ich morgen kommen kann.
Ik denk dat ik morgen kan komen.
Niet:
dass ich kann morgen kommen
Goed:
dass ich morgen kommen kann
Wenn: als of wanneer
Wenn kan in het Nederlands als of wanneer betekenen. Je gebruikt het bij voorwaarden of situaties die kunnen gebeuren.
Voorbeelden:
Wenn ich Zeit habe, komme ich vorbei.
Als ik tijd heb, kom ik langs.
Wenn es regnet, bleiben wir zu Hause.
Als het regent, blijven we thuis.
Wenn du möchtest, können wir zusammen lernen.
Als je wilt, kunnen we samen leren.
In de bijzin met wenn staat het werkwoord aan het einde:
habe
regnet
möchtest
Let op: als de bijzin vooraan staat, komt er daarna vaak een omgekeerde volgorde in de hoofdzin.
Voorbeeld:
Wenn ich Zeit habe, komme ich vorbei.
Als ik tijd heb, kom ik langs.
Na de komma komt meteen het werkwoord komme.
Je kunt de volgorde ook omdraaien:
Ich komme vorbei, wenn ich Zeit habe.
Ik kom langs als ik tijd heb.
Dat is vaak makkelijker voor beginners.
Obwohl: hoewel
Obwohl betekent hoewel. Je gebruikt het als iets gebeurt ondanks een andere situatie.
Voorbeelden:
Ich gehe spazieren, obwohl es regnet.
Ik ga wandelen, hoewel het regent.
Sie lernt Deutsch, obwohl es schwierig ist.
Zij leert Duits, hoewel het moeilijk is.
Er kommt zur Arbeit, obwohl er müde ist.
Hij komt naar het werk, hoewel hij moe is.
Ook na obwohl staat het werkwoord aan het einde.
Vergelijk Nederlands en Duits:
Nederlands: hoewel het moeilijk is
Duits: obwohl es schwierig ist
De structuur lijkt op elkaar, maar je moet in het Duits goed letten op de eindpositie van het werkwoord.
Komma’s bij Duitse voegwoorden
In het Duits gebruik je vaak een komma tussen de hoofdzin en de bijzin. Dit is belangrijker dan in het Nederlands.
Voorbeelden:
Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin.
Ik blijf thuis, omdat ik ziek ben.
Sie sagt, dass sie später kommt.
Zij zegt dat ze later komt.
Wenn du willst, helfe ich dir.
Als je wilt, help ik je.
Voor beginners is deze regel handig:
Staat er een bijzin met weil, dass, wenn of obwohl? Dan komt er meestal een komma tussen de zinsdelen.
Hoofdzin eerst of bijzin eerst?
Je kunt vaak kiezen of je begint met de hoofdzin of de bijzin.
Hoofdzin eerst:
Ich lerne Deutsch, weil ich in Deutschland arbeiten möchte.
Ik leer Duits, omdat ik in Duitsland wil werken.
Bijzin eerst:
Weil ich in Deutschland arbeiten möchte, lerne ich Deutsch.
Omdat ik in Duitsland wil werken, leer ik Duits.
Let op de hoofdzin na de komma. Als de bijzin vooraan staat, komt het vervoegde werkwoord direct na de komma.
Weil ich müde bin, gehe ich nach Hause.
Omdat ik moe ben, ga ik naar huis.
Niet:
Weil ich müde bin, ich gehe nach Hause.
Goed:
Weil ich müde bin, gehe ich nach Hause.
Veelgemaakte fouten
Een veelgemaakte fout is na weil de normale woordvolgorde gebruiken.
Niet goed:
Ich bleibe zu Hause, weil ich bin müde.
Goed:
Ich bleibe zu Hause, weil ich müde bin.
Ik blijf thuis, omdat ik moe ben.
Een andere fout is denn behandelen als weil.
Niet goed:
Ich bleibe zu Hause, denn ich müde bin.
Goed:
Ich bleibe zu Hause, denn ich bin müde.
Ik blijf thuis, want ik ben moe.
Ook bij dass gaat het vaak mis.
Niet goed:
Ich denke, dass er hat recht.
Goed:
Ich denke, dass er recht hat.
Ik denk dat hij gelijk heeft.
En bij een bijzin vooraan vergeten veel beginners de omkering in de hoofdzin.
Niet goed:
Wenn ich Zeit habe, ich komme vorbei.
Goed:
Wenn ich Zeit habe, komme ich vorbei.
Als ik tijd heb, kom ik langs.
Praktische oefening
Maak de zinnen correct.
- Ich lerne Deutsch, weil ich in Berlin ___ möchte.
Werkwoord: arbeiten - Sie sagt, dass sie morgen ___.
Werkwoord: kommen - Ich bleibe zu Hause, denn ich ___ müde.
Werkwoord: sein - Wenn es ___, nehmen wir den Bus.
Werkwoord: regnen - Er geht zur Schule, obwohl er krank ___.
Werkwoord: sein
Antwoorden:
- Ich lerne Deutsch, weil ich in Berlin arbeiten möchte.
- Sie sagt, dass sie morgen kommt.
- Ich bleibe zu Hause, denn ich bin müde.
- Wenn es regnet, nehmen wir den Bus.
- Er geht zur Schule, obwohl er krank ist.
Samenvatting
Duitse voegwoorden helpen je om langere en betere zinnen te maken. Het belangrijkste is dat je weet welke voegwoorden de woordvolgorde veranderen.
Bij denn blijft de normale woordvolgorde:
Ich bleibe zu Hause, denn ich bin müde.
Ik blijf thuis, want ik ben moe.
Bij weil, dass, wenn en obwohl gaat het vervoegde werkwoord naar het einde:
Ich bleibe zu Hause, weil ich müde bin.
Ik blijf thuis, omdat ik moe ben.
Ich denke, dass er recht hat.
Ik denk dat hij gelijk heeft.
Wenn ich Zeit habe, komme ich vorbei.
Als ik tijd heb, kom ik langs.
Ich gehe spazieren, obwohl es regnet.
Ik ga wandelen, hoewel het regent.
Als je deze voegwoorden goed gebruikt, worden je Duitse zinnen meteen langer, duidelijker en natuurlijker. Vooral weil, dass en wenn zijn belangrijk, omdat je ze in bijna elk gesprek tegenkomt.